château Cormatin

Kardinaal de Richelieu

Parijs 9 september 1585 - 1642 Parijs


Armand de Richelieu

Armand Jean du Plessis de Richelieu et de Fronsac is een Frans edelman, wordt als geestelijke kardinaal en abt van Cluny, en als staatsman minister van Frankrijk.

De Richelieu wordt beschouwd als een van de belangrijkste grondleggers van de moderne staat in Frankrijk. 
Tijdens de opstand van de Hugenoten verlaat Richelieu zijn relatief tolerante politieke houding.

de Richelieu
afbeelding van de Richelieu in het boek The Essays in Newest History, door II Grigorovitsj,

Van bisschop naar kardinaal

De Richelieu wordt in 1608,  22-jarige leeftijd, gewijd tot bisschop van Luçon.

In 1622 wordt hij kardinaal, een functie die hij vreedzaam wil invullen. Zo wil hij onder andere een geweldloze discussie met de protestanten. Helaas laat hij deze tolerante houding al snel varen.

Richelieu is bekend onder de bijnaam l’Éminence rouge (de Rode Eminentie), vanwege de rode tint van zijn ‘Cappa Magna’ (een ceremoniële mantel van  bisschoppen en kardinalen).

château Cormatin


Politieke carrière

Naast een kerkelijke carrière ambieert de Richelieu ook een politieke loopbaan voor zichzelf. Hij stijgt snel in aanzien, zowel in de  katholieke kerk als in de Franse regering.
In 1614 wordt de Richelieu afgevaardigde in les Etats Genereaux, de Franse Staten-Generaal, en wil hij de koninklijke macht versterken ten koste van de macht van de adel. In 1616 benoemt Marie de Medici, die dan regentes is voor haar nog minderjarige zoon Louis XIII, de Richelieu tot minister van Oorlog en Buitenlandse Zaken.

In 1624 treedt de Richelieu toe tot het ‘Conseil du Roi’, de Raad van de koning. Hij wordt de eerste minister van het koninkrijk van koning Louis XIII. Deze positie heeft hij mede te danken aan Marie de Medici, de moeder van de koning, die een zwak voor hem heeft. Het verhaal gaat dat de Richelieu en Marie de Medici een geheime liefde hebben waardoor hij zijn politieke carrière kon beginnen.

Koning en kardinaal delen hun visie over de grenzen van Frankrijk: deze moeten samenvallen met de grenzen van het vroegere Gallië.

Hugenotenopstand

Louis XIII wil de Hugenoten voorgoed onderwerpen. Ook de Richelieu zag de Hugenoten als ‘gevaar voor Frankrijk’. Deze protestanten durfden weerstand te bieden aan de koning en waren niet bereid de privileges die zij van Henri IV hadden ontvangen, op te geven. De Richelieu vindt onderwerping van deze Hugenoten “de eerste prioriteit voor het koninkrijk”. In het Beleg van La Rochelle wordt een bloedig einde gemaakt aan de hugenotenopstand (1627-1628).
Kardinaal Richelieu is in deze strijd de commandant van de koninklijke troepen wanneer de koning afwezig is.

koning Lodewijk XIII en kardinaal de Richelieu
koning Lodewijk XIII en kardinaal de Richelieu aan de speeltafel


Château de Cormatin

In de nacht van vijf op zes februari 1629 verblijven koning Louis XIII en kardinaal de Richelieu, als belangrijkste minister van de koning, op het château van Cormatin.
De Richelieu is dan op doorreis naar Italië. Hij wordt op het château ontvangen door Jacques du Blé, le ‘seigneur van Cormatin’. Jacques du Blé is op dat moment eigenaar van het château van Cormatin. 

château Cormatin
château de Cormatin


Chambre de Richelieu op château Cormatin

Uiteraard blijft deze kamer van het château voor altijd verbonden met het bezoek van kardinaal de Richelieu. Wanneer je het château bezoekt, zul je deze kamer zeker herkennen.


La journée des Dupes

Rond 1630 is de sympathie van Marie de Medici voor de kardinaal voorbij.
Dit zou te maken kunnen hebben met het einde van hun geheime liefde. Marie de Medici is het niet eens met het beleid van de Richelieu en probeert bij de koning zijn ontslag te bewerkstelligen. Hoewel het er eerst op lijkt dat de koning meegaat in de eis van zijn moeder, neemt de crisis in november een andere wending.
Op 10 november ontmoeten Marie de Medici en de kardinaal elkaar in het Palais de Luxembourg te Parijs. Ook de koning is hier aanwezig. De koningin-moeder eist het ontslag van de kardinaal en de koning wordt gedwongen te kiezen tussen zijn moeder en de kardinaal. De vele vijanden die de kardinaal inmiddels heeft, verwachten dat dit ontslag toegekend wordt. Deze dag staat bekend als de’la journée des Dupes). De koning trekt zich terug in zijn jachthuis in Versaille om zich te beraden. De gespannen tijd duurt voort. Uiteindelijk beslist de koning en kiest voor de kardinaal. Marie de Medici wordt verbannen naar Compiègne.


Abt van de abdij van Cluny

De Richelieu is van 1627–1642 abt van de abdij van Cluny. Hij is de 53e abt van deze schitterende abdij.
Als abt moedigt hij de hervorming van de Benedictijnse orde aan en zet zich in voor een goede opleiding voor priesters.

abdij Cluny
abdij van Cluny

Abt van Lourdon

Als abt heeft de Richelieu ook de verantwoording over het château van Lourdon.

Dit château is in de geschiedenis vaak een toevluchtsoord voor de monniken van Cluny en dient als schatkamer voor de abdij als deze aangevallen te verduren had.

Het kasteel is echter ook een gevaarlijk fort en bedreiging  voor de regio.
De bisschop van Mâcon ziet de overheersing van Cluny als ongewenst. Zodra Claude de Guise in 1612 sterft, schrijft de bisschop een brief aan de koning:

«... de genoemde sloop is zeer belangrijk voor de dienst van de koning en zeer nuttig voor Bourgondië, temeer daar het genoemde kasteel erg sterk is, en het alleen met een leger en met een kanon te benaderen is ... het kan het hele land verwoesten tussen de rivieren van de Loire en de Saône…»

de bisschop van Mâcon, 1612
chateau lourdon
overblijfselen van château de Lourdon

Sloop van château Lourdon

De koning geeft al in 1614 toestemming voor de sloop. Richelieu, abt van Cluny, eist een schadevergoeding van 60.000 livres van de staten van Bourgogne en Mâconnais. De abdij krijgt deze vergoeding daadwerkelijk.

In 1632 geeft Richelieu de opdracht tot de sloop van de donjon en het kasteel van Lourdon, dit volgens de voorwaarden van de overeenkomst.

De versterkte delen van het château worden door middel van explosieven opgeblazenHet sloopcontract bepaalt dat de onversterkte delen zoals het huis van Amboise, de stallen en de baan voor Jeu de paume worden gespaard.

De overblijfselen van het kasteel worden tot aan de Franse Revolutie gebruikt als agrarische gebouwen ten behoeve van de monniken van Cluny.

Hier lees je op zuidbourgogne.nl meer over de geschiedenis van château de Lourdon.

Chapelle de la Sorbonne

De rooms-katholieke chapelle de la Sorbonne staat in het Quartier Latin in Parijs.
In 1627 begint een restauratieproject dat tot 1642 zal duren. Cardinal de Richelieu is degene die hiervoor de opdracht heeft gegeven. De kardinaal heeft de eerste steen mogen leggen.

De Richelieu
1e steen eglise de la Sorbonne - kopie


Ordre de Saint-Benoit

1 september 1631:
Richelieu brengt de Orde van Cluny en de nieuwe Orde van Sint-Maur samen in één enkele Orde van Sint-Benedictus. Volgens de nieuwe statuten van Richelieu wordt het oude brevier vervangen door een nieuw brevier, het Breviarium Cluniacence.

Académie Française

De Académie Française is een van de oudste academies van Frankrijk. Informeel bestaat ze al vanaf 1570.

Richelieu is erg gefascineerd door diverse vormen van kunsten, die hij probeert zo goed mogelijk te beschermen. Hij wordt gezien als de oprichter van de Académie Française. In 1635 geeft hij de Académie een officiële status.

château Cormatin


De Richelieu is niet geliefd

De kardinaal heeft in zijn leven veel vijanden gemaakt. Zo wordt hij gehaat door de bevolking aan wie hij zware belastingen oplegt.
De broer van de koning, Gaston de Orléans, leidde een samenzwering tegen de kardinaal ten tijde van ‘la journée des Dupes.

Ook de adel ziet hem liever gaan dan komen, de Richelieu hervormde het Franse bestuur ten gunste van de macht van de koning en ten koste van de adel.

Uiteindelijk raakt ook de verhouding met koning Louis XIII ernstig verstoord, de Richelieu had te vaak de macht van de koning overgenomen. 

De Richelieu sterft in Parijs

In 1642 wordt de Richelieu ernstig ziek en overlijdt op 4 december van dat jaar aan pleuritis. Hij heeft dan de leeftijd van 57 jaar.

Zijn dood leidt tot grote vreugde bij de bevolking. Ook de koning, die steeds meer last kreeg van zijn minister, is verheugd, al laat hij dat minder publiekelijk blijken.

  
De Richelieu ligt begraven in zijn geliefde église de la Sorbonne.

De Richelieu
tombeau eglise de la Sorbonne


Paus Urbanus VIII over de Richelieu

Wanneer paus Urbanus VIII van de dood van Richelieu hoort, zou over hem hebben gezegd: “
Als God bestaat, zal de kardinaal voor veel dingen aan Hem verantwoording moeten afleggen. Anders, mijn geloof, zal hij goed geslaagd zijn in het leven”.

"Si Dieu existe, le cardinal devra répondre devant Lui de beaucoup de choses. Sinon, ma foi, il aura bien réussi dans la vie".

paus Urbanus VIII


Amours secrettes du cardinal de Richelieu

Er wordt gezegd dat de kardinaal tijdens zijn leven een afkeer van vrouwen zou hebben gehad. Andere beweringen spreken van een tumultueus liefdesleven.
Een document onthult een geheime liefdesrelatie tussen de kardinaal en Marie de Medici en later met Madame de Combalet die hertogin van Aiguillon.

Mater Denis schrijft Amours secrettes du cardinal de Richelieu.


De drie musketiers / les trois mousquetaires (1844)

De kardinaal heeft in zijn leven zoveel vijanden dat hij dag en nacht door zijn eigen musketiers moet worden bewaakt.

Kardinaal de Richelieu wordt een van de hoofdpersonen in het boek Les Trois Mousquetaires (De drie musketiers) van de Franse schrijver Alexandre Dumas.
De roman speelt zich af rond 1627 en vertelt de avonturen van Athos, Porthos en Aramis. Deze de drie musketiers nemen het op tegen kardinaal de Richelieu. De Richelieu wordt beschreven als een machtig heerser, machtiger dan de koning en is de antagonist van het verhaal.
Het verhaal gaat over het complot dat de Richelieu smeedt om de jonge koning en zijn vrouw in diskrediet te brengen. De Richelieu hoopt dat hij de koning hierdoor tot aftreden kan dwingen. Vervolgens kan de Richelieu dan zelf het leger gaan aanvoeren met als doel om de Hugenoten aan te vallen en Engeland de oorlog te verklaren.

Korte delen van het verhaal publiceert Dumas eerst in een Parijse krant.

"Unus pro omnibus, omnes pro uno" / "Eén voor allen, allen voor één"

les trois mousquetairen


bronnen

huis in bourgogne

Huis huren?

Geïnteresseerd in een vakantiehuis in deze omgeving?