Chateau de Cormatin

château Cormatin

4 juli 2024: Tour de France in Cormatin!

Op deze dag komt de Tour de France opnieuw naar de Saône-et-Loire.
In een parcours van 163 kilometer fietsen de coureurs in de 6e etappe van Mâcon naar Dijon.

Op 4 juli rijden de renners van de Tour de France door Cluny en vervolgens naar het noorden door Cormatin

De sprint zal in de straten van Dijon gereden worden.

Lees hier meer.

Cormatin is een heerlijk Frans dorp, vooral bekend vanwege het prachtige château dat hier al eeuwenlang staat.
Een château met veel geschiedenis en markante bewoners.

Alphonse de Lamartine en François Mitterrand kwamen geregeld naar dit château. 
Jacques de Lacretelle en Etienne Maynaud de Lavaux woonden op dit château.

Veel originele details van het château zijn behouden,
zoals de indrukwekkende trap en de inrichting van een aantal kamers. 

De tuinen van Cormatin

De tuinen van het château de Cormatin hebben een rijke geschiedenis en boeiende filosofie achter hun ontwerpen.
Ze behoren de laatste decennia weer bij de mooiste tuinen van Frankrijk.
Je loopt door elf hectare aan tuinkamers, labyrint, moestuin, fonteinen en waterpartijen, alles geheel in Franse stijl.

Als je van symboliek houdt, heb je hier veel te ontdekken! 

De tuinen van château Cormatin zijn heerlijk om in rond te lopen. Neem de tijd om de veelzijdigheid en de verborgen symboliek te ervaren.

Klik hier voor het artikel over de tuinen van château de Cormatin.

Château de Cormatin


Korte geschiedenis van het château de Cormatin

Het begint met een versterkt huis

Het eerste château de Cormatin was gebouwd op een heuvel van waaruit de bewoners uitzicht hadden op het dorp. In 1279 wordt dit château door hertogelijke legers verwoest.

In 1280 bouwt Henri de Blé een versterkt huis (maison-forte) aan één van de wegen naar Cluny, waarschijnlijk om deze toegangsweg te bewaken. Hij bouwt het huis aan de oever van de rivier La Grosne, waar het château nu nog steeds staat..

Aan het begin van de 17e eeuw laten de markies van d’Uxelles, Antoine du Blé en zijn vrouw Catherine de Sercy een indrukwekkend château bouwen. Hij bouwt dit op de fundamenten van de middeleeuwse burcht. Hierbij wil hij de lijn van zijn voorouders benadrukken en laten zien dat hij uit een oude familie komt.

Antoine du Blé is een militair leider tijdens de godsdienstoorlogen tussen de katholieken en de protestanten. In 1605 benoemt koning Henri IV (Henri de Grote; 1589-1610) de markies tot militair gouverneur van Chalon-sur-Saône, destijds een strategisch bolwerk. Du Blé houdt de Chalonnais en de Macônnais onder controle en brengt onder andere de rechteroever van de Saône onder het gezag van Henri IV. Het verhaal gaat dat Antoine du Blé zich in deze oorlogen verrijkt heeft en daarmee het château heeft kunnen herbouwen.

Voor de restauratie laat hij zich inspireren door de Citadelle de Chalon-sur-Saône (een citadel is een versterking die een vestingstad domineert en zelfstandig verdedigbaar is). Het château krijgt elementen van de militaire architectuur zoals soubassement à bossage, torentjes van hoeken, kanonneerboten.

Met deze bouw versterkt hij zijn sociale positie in de Bourgogne

Château de Cormatin

Zijn zoon Jacques draagt zorg voor de inrichting van het château, hij wordt hierbij geholpen door zijn vrouw, die onder andere uit Parijs ruim 60 tafels meeneemt. Ook neemt Jacques de voltooïng van het gebouw voor zijn rekening, van de oorspronkelijke vierhoek bouwt hij de Noordvleugel als laatste vleugel aan.

Jacques is een graag geziene gast aan het Hof van Frankrijk en wordt vanaf 1610 een vertrouweling van Marie de Medici.

Nicolas du Blé

Er volgt een periode van weinig bewoning van het château. Tot Nicolas du Blé, maarschalk d’Uxelles en een luitenant-generaal van het Franse leger na de dood van Lodewijk XIV in 1722, naar Cormatin wordt verbannen vanwege zijn verzet tegen de alliantie met Engeland.

Bij zijn overlijden in 1730 komt het landgoed in handen van Henri-Camille de Beringhem, gouveneur van Chalon-sur-Saône en eerste ruiter van koning Lodewijk XV Hij laat Cormatin na aan zijn dochter, Sophie Verne.

Ten tijde van de Franse Revolutie is Pierre Dezoteux de eigenaar van het château. Veel kastelen en kerken hebben hier onder te lijden gehad. Pierre weet in 1789 te voorkomen dat zijn kasteel ook in handen van de revolutionairen valt, hij haalt voor hen de wijnvaten uit de kelders en weet vernielingen aan zijn waardevolle kasteel te voorkomen.

Étienne Maynaud de Lavaux

Het is 1809 als het château in handen komt van Étienne Maynaud de Lavaux. Deze heeft het echter slechts een jaar in zijn bezit, hij doet het château in de verkoop en het is een rijke indistrueel uit Lyon, Joseph-Laurent Salavin.

Er is echter nooit betaald voor het château en het keert terug naar de vorige eigenaar Étienne Maynaud de Lavaux. Het is het begin van een nieuwe periode in de geschiedenis van het château. De Lavaux renoveert het château en ontvangt hier zijn gasten, waaronder Alphonse de Lamartine, aan hem geeft zijn anti-slavernij overtuiging door. 

Étienne de Lavaux blijft tot aan zijn dood op 12 mei 1828 op het château van Cormatin wonen.
Hij laat het château na aan zijn dochter, die het naliet aan Marguerite Verne, die in 1843 getrouwd was met Pierre-Henri Lacretelle.

De familie Lacretelle is gelukkig met het château en verblijft er vaak. Hier wordt Jaques de Lacretelle geboren, hij zal de beroemde auteur van Silbermann worden.

Voor zijn romanreeks Les Hauts-Ponts vindt Jacques zijn inspiratie in een voor hem en zijn familie grote tragedie, namelijk het verlies van het château en landgoed van Cormatin.

Chateau de Cormatin


Het decor van een opera

Het is 22 oktober 1898 als Raoul Gunsbourg de nieuwe eigenaar van het château is geworden. Hij heeft in de krant een kleine advertentie gelezen waarin het château te koop stond. Hij stuurt zijn vertegenwoordiger naar Cormatin die twee dagen later koopt het château zonder het zelf gezien te hebben. Raoul Gunsbourg is op dat moment directeur van de opera van Monte Carlo en een echt societyfiguur. Voor hij naar Monte Carlo ging, was deze Roemeense regisseur werkzaam in de theaters van Moskou. 

Gunsbourg laat het château de Cormatin in prachtige operastijl decoreren. In de archieven van het château zijn nog honderden brieven en rekeningen gericht aan Gunsbourg van antiquairs in Lyon, Dijn, Nice, Genève…

Als de nieuwe kasteelheer er verblijft worden er bijna dagelijks grootse feesten gegeven. Voor de internationale jetset wordt Cormatin ‘the place to be’ in de zomer. Ieder jaar wordt er een operavoorstelling in de tuin opgevoerd, hier treden grote tenoren uit die tijd op. Er komen vele beroemdheden in automobiles aanrijden om bij de voorstelling aanwezig te zijn. Zij zitten samen met talrijke dorpsbewoners van Cormatin in het publiek.

Gunsbourg is ook nog enige tijd de burgemeester van Cormatin.

In 1925 verkoopt hij het château weer, maar Cormatin is opnieuw op de kaart gezet.

château Cormatin
het decor van de opera's die 's avonds in een prachtig verlichte tuin werden opgevoerd


Herontdekking van het château

Na de Eerste Wereldoorlog raakte Cormatin langzaam maar zeker in verval. Tot het in 1980 toevallig herontdekt werd door drie jonge kunsthistorici, Anne-Marie Joly, Pierre Almendros en Marc Simonet-Lenglart. Toen stond het kasteel al enkele jaren helemaal leeg, ten prooi aan weer en wind. Met weinig geld maar met des te meer enthousiasme begonnen zij aan de restauratie van het kasteel en de tuinen, een avontuur dat nu, twintig jaar later, en dank zij de royale steun van de overheid, stilaan zijn einde nadert. En het resultaat mag er zijn.

De stijl van het château

In een hoefijzervorm zijn drie woonvleugels opgesteld, op de buitenste hoeken aangevuld met vier grote uitstekende verdedigingspaviljoens. De vierde zijde was een wal tot op de eerste verdieping, met een monumentale entree en ophaalbrug.

Het hoofdgebouw komt uit op een grote binnenplaats. Een trap met vijf treden biedt toegang tot het château.

Het château heeft, als reactie op de eindigende Renaissance, een rustieke Franse stijl met sobere en strikte uitgangspunten. Ook de gevelversieringen zijn sober. Om het château heen ligt een prachtige slotgracht met ophaalbrug.

De inrichting van het château

Op de begane grond vind je kamers met gebeeldhouwde houten open haarden, bijzonder versierde plafonds en prachtige antieke meubelen. Ook kom je goed bewaarde schilderijen van o.a. Velasquez en Claude Gellée tegen.

Deze kamers geven een beeld van hoe de Franse adel in de 17e eeuw geleefd moet hebben.

Bijzondere trap

De grote open trap in het midden van de noordvleugel van het kasteel, is een van de oudste in zijn soort, het werd een trap van 21 meter hoog, een unicum voor die tijd. Het is tevens de grootst overgebleven vierkante trap rond een centrale diepte.

Deze ‘escalier à cage vide’ (lege kooitrap) is geïnspireerd op de trap in het Palais du Luxembourg in Parijs, dat in dezelfde tijd in opdracht van Maria de Medici gebouwd werd. 

Brede bogen ondersteunen de trap en de balustrades zijn ontzagwekkend.

De techniek die hiervoor gebruikt werd, was toen net uitgevonden. De toenmalige eigenaars vinden het belangrijk dat de groet open constructie van de trap goed zichtbaar bleef. Daarom is de traphal een van de weinige plaatsen in het kasteel die niet rijkelijk versierd is.

Château de Cormatin


Spiegelzaal en het cabinet de Sainte Cécile

De verbinding tussen de appartementen van de markiezin en haar echtgenoot, Jacques du Blé,
wordt gemaakt door twee kamers, ontworpen als tentoonstellingsruimtes voor bevoorrechte gasten:
een spiegelzaal en het kabinet van St. Cecilia.

Kabinet van Sainte Cécile

Dit is het kabinet van de markies, een van de mooiste kamers in het château. Het is de meest luxueuze en best bewaarde kamer in Frankrijk uit het begin van de zeventiende eeuw. Dit kabinet heeft een overvloed aan decoraties, er hangt een glans van goud in deze kamer. De veelheid van motieven van bloemen en fruit, wijzen erop dat hier in 1625 Vlaamse schilders aan het werk zijn geweest.

Er is zo geschilderd dat de weerspiegeling het lezen bij kaarslicht vergemakkelijkte. 
Het plafond in het kabinet van Sainte Cécile is ongelooflijk mooi bewerkt.

Château de Cormatin
cabinet Sainte Cécile
Château de Cormatin
plafond van het cabinet

In deze kamer ben je niet snel uitgekeken, met zoveel details en zoveel motieven. 

Cabinet des curiosités of Spiegelzaal

In het ‘Cabinet des curiosités’, ook wel de Spiegelzaal genoemd, is een opvallend mooi plafond met prachtige luchten, zoals geïntroduceerd door Marie de Médici. Het is één van de oudste plafonds van het château. 

Dit is een zeldzaam voorbeeld van een rariteitenkabinet, dat in het begin van de zeventiende eeuw gebruikelijk was bij de rijke adel van Europa. Hier werden vaak exotische of vreemde voorwerpen, schelpen, opgezette dieren, mineralen of bronzen beelden verzameld.

Het cassetteplafond versierd met engeltjes die door de lucht vliegen is een van de oudste voorbeelden van de introductie in Frankrijk op deze Italiaanse manier, in 1625-1626 door Orazio Gentileschi naar het Luxemburgse paleis gebracht.
Boven de open haard bevindt zich een portret van de eigenaar, markies Jacques du Blé.

Château de Cormatin
Het appartement van de markiezin van Huxelles

Slaapkamer van de markiezin

Opvallend in deze kamer is het plafond ‘à la française’ met de azurblauwe geschilderde balken en  versieringen in wit en goud reliëf.
Een enorme open haard met een schilderij ‘Venus vraagt Vulcan-wapens voor Aeneas’, geschilderd vóór 1626 door Quentin Varin, hofschilder van koningin Marie de Medicis, en in april 1627 naar Cormatin gebracht.

De slaapkamer van de markies

Maarschalk Nicolas du Blé maréchal d’Huxelles was een van de vertrouwelingen van Lodewijk XIV tijdens de moeilijke momenten aan het einde van zijn regering. Maar hij wordt uiteindelijk verbannen naar Cormatin, om hier zes jaar te blijven.

Deze kamer was zijn ontvangstkamer, maar boven had hij een privé domein met een laag plafond om de Bourgondische winters te weerstaan. In de slaapkamer van de markies vind je een prachtig Brussels wandtapijt dat Meleager voorstelt die met Atlanta op jacht gaat naar zwijnen en hulp krijgt van Castor en Pollux (1658).

Aan de muren van de kamer hangen tien eind 17e -eeuwse schilderijen die de Romeinse keizers te paard voorstellen. De schilderijen worden toegeschreven aan Stradanus.

Château de Cormatin
kamer van de markies in château Cormatin

De keuken van het château

De Franse kok François Pierre de la Varenne, de keukenmeester van markies d’Uxelles schrijft in 1651 op het château het eerste kookboek Cuisinier François. Met recepten voor de in die tijd moderne keuken.

Château de Cormatin
keuken van château Cormatin
Château de Cormatin
keuken van château Cormatin
Château de Cormatin
het beroemde kookboek van cuinisier Francois

Tijdens de Franse Revolutie verandert de ‘antichambre’ van de markies in een keuken, de toenmalige eigenaresse woont dan alleen met haar zes kinderen in het kasteel. Deze kamer behoudt tot 1950 de functie van keuken. De keuken is nog grotendeels in originele staat. Je vindt er open haard om het voedsel te laten sudderen, een grote haard met spit, het bellenpaneel, enz.

Bibliotheek

Het grote schilderij ‘Ronde Antique’ van Feyen-Perrin werd tentoongesteld op de Salon des Beaux-Arts in 1863. Raoul Gunsbourg verwerft het rond 1910 in Parijs en Matisse zou het kort daarvoor hebben gezien, toen hij zijn schilderij ‘The Dance’ (1909) aan het ontwikkelen was.

Je kunt het nog steeds bewonderen in de bibliotheek.

Restauratie vanaf 1980

Nadat het château er lang verlaten heeft bij gelegen, en er weinig over is van de glorie van het château, komt het in 1980 is het in handen van nieuwe eigenaren: een historicus, een kunsthistoricus en een archivaris; Anne-Marie Joly, Pierre Almendros en Marc Simonet-Lenglart.

Ook van de tuinen waren inmiddels verwaarloosde staat. De drie restaurateurs streven authenticiteit van de vroegere glorie na. Dit met hulp van het Ministère de la Culture en de Conseil Général de Saône-et-Loire.

Château de Cormatin


Beroemde mensen van château de Cormatin

Koning Louis XIII

In de nacht van vijf op zes februari 1629 verblijven koning Louis XIII en kardinaal Richelieu op het château. Richelieu was de belangrijkste minister van de koning, en wordt beschouwd als een van de belangrijkste grondleggers van de moderne staat in Frankrijk.

Etienne Maynaud de Lavaux

Lavaux is vooral bekend geworden vanwege zijn inzet voor de afschaffing van de slavernij.

Tijdens de Franse Revolutie heeft hij de rang van generaal en krijgt een benoeming als gouverneur van San Domingo in de Dominicaanse Republiek. Hij vervult deze functie van 1793 tot 1796.

De Lavaux gelooft in gelijke rechten voor iedereen en wil dat de Franse grondwet ook van toepassing is op de koloniën. 

Terug in Frankrijk koopt en renoveert hij het château van Cormatin. Hij ontvangt hier onder andere Alphonse de Lamartine en geeft hem zijn anti-slavernij overtuiging door. Van 1820 tot 1823 is de Lavaux opnieuw raadslid van Saône-et-Loire.

Étienne de Lavaux blijft tot aan zijn dood op 12 mei 1828 op het château van Cormatin wonen.

Geïnteresseerd in het hele levensverhaal van Étiennen Maynaud de Lavaux?

Etienne de Lavaux
gedenkplaat aan de muur van château de Cormatin

Alphonse de Lamartine

Rond 1812 is Alphonse de Lamartine vaak te gast op het château van Cormatin. Hij wordt hier uitgenodigd door Anne Joséphine (Nina) Dezoteux de Cormatin. Nina is de dochter van Sophie Verne, ‘dame de Cormatin’, de erfgename van het château en Pierre Dezoteux, ‘seigneur de Cormatin’Nina noemt het château een sprookjeseiland. 

Nina is al getrouwd met Guillaume de Pierreclos, heer en eigenaar van het château de Pierreclos als ze een verhouding krijgt met Alphonse. Guillaume is een goede vriend van Alphonse. Uit de relatie tussen Nina en Alphonse wordt Jean-Baptiste-Léon Michon de Pierreclos geboren. Deze jongen lijkt in het opgroeien zoveel op Alphonse dat het een openbaar geheim wordt wie zijn vader is. 

Alphonse de Lamartine is een beroemd Frans dichter, staatsman en historicus. Hij wordt gezien als de vader van de Franse Romantiek. Zo schreef hij onder andere Les Méditations poétiques met één van zijn bekendste gedichten Le Lac.

De Lamartine haalt in 1847 zijn politieke vrienden bijeen op het château de Cormatin om zijn ‘republikeinse en socialistische’ programma op te stellen. Deze tekst wordt gedrukt in zijn geboortestad Mâcon en heeft in Europa een grote impact. 
Zijn idealisme kent twee pijlers: democratie en pacifismeTwee van zijn belangrijke strijdpunten komen steeds terug: afschaffing van de slavernij en van de doodstraf.

Net voor het ontstaan van het Tweede Keizerrijk houdt Alphonse de Lamartine zijn laatste politieke toespraak. Hij doet dit op de trappen van het château.

Van 1843 tot het einde van zijn leven komt de dichter opnieuw vaak naar Cormatin, nu bij zijn vriend Pierre-Henri de Lacretelle. 
Pierre-Henri is dichter, schrijver van romans en toneelstukken en de grootvader van de Jacques de Lacretelle

Alphonse de Lamartine heeft nu een eigen kamer in het château, deze kamer gaat alleen voor hem open. Het mahoniehouten bed in deze kamer stamt uit de Empire-periode en is overgenomen van de vorige eigenaar, generaal Maynaud de Lavaux. Het hout van het bed is uitgesneden met bloemen en maanzaad, “ongetwijfeld ter inspiratie van de dichter”.

De Lamartine beschrijft zijn herinneringen aan zijn verblijven op château de Cormatin als volgt: 

"J'y ai connu des heures de jeunesse qui ont rendu cette belle demeure à la fois chère et triste à mon souvenir. "

Om de herinnering aan de gebeurtenis in gedachten te houden, wordt in 1849 een standbeeld van de Tweede Franse Republiek op de binnenplaats opgericht. Het is een ode aan het politieke programma van de Lamartine. Het beeld heeft de Franse Revolutie overleefd, helaas wel onthoofd. 
In de tuin van het château is dit beeld, nog steeds zonder hoofd, terug te vinden.

château Cormatin


Jacques de Lacretelle

Jacques de Lacretelle wordt op 14 juli 1888 geboren op het Château van Cormatin, het kasteel is dan in het bezit van zijn vader die destijds diplomaat was. De familie komt uit een oud Frans geslacht, en Jacques is de achterkleinzoon van de bekende Jean-Charles-Dominique de Lacretelle, advocaat, journalist en historicus.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog begint Jacques te schrijven en in 1920 publiceert hij La vie inquiète de Jean Hermelin. Twee jaar later verschijnt één van zijn beroemdste werken Silbermann, over de vriendschap tussen een joodse student en een protestantse scholier. Een novelle die in tien talen vertaald zou worden. Voor veel van zijn werken krijgt hij prestigieuze prijzen. Zijn gedurfde roman La Bonifas wordt in 1968 verfilmd voor televisie. Hier lees je meer over leven en werk van Jacques de Lacretelle.

François Mitterrand en het château de Cormatin

De voormalige president van de Republique François Mitterrand was vanaf 1981 een geregeld bezoeker van château Cormatin.
Mitterrand hield veel van de tuinen van het château en nam er graag gasten mee naar toe. Hiermee zet Mitterrand het château nog eens nadrukkelijk op de kaart. Na zijn jaarlijkse beklimming van Roche de Solutré kwam hij graag naar Cormatin.

"Mijn wandelingen brengen me elk jaar opnieuw naar Cormatin. En elke keer opnieuw is het een verademing. Dit is de streek van Lamartine. Daar ontmoette hij Nina de Pierreclau en probeerde haar lief te hebben; later schreef hij er zijn politiek programma. En hij keerde er weer in de herfst van zijn leven toen alleen nog de poëzie belangrijk was."

Dat schreef de voormalige Franse president François Mitterrand enkele jaren geleden in een speciaal nummer van het tijdschrift Connaissance des Arts dat gewijd is aan het château van Cormatin.

Ontmoeting met Simonet-Lenglard

In 1992 bezoekt François Mitterrand opnieuw het château. Ditmaal om een ontmoeting te hebben met Marc Simonet-Lenglard, mede-eigenaar en restaurateur van het kasteel.

Mitterrand en Gorbatsjov

Op 31 mei 1993 verwelkomt de president Mikhaïl Gorbatchev in Saône-et-Loire. Gorbatchev is voormalig president van de Sovjet-Unie en winnaar van de Nobelprijs voor de vrede van 1990.

Na ‘s ochtends romaanse kerken te hebben bezocht en geluncht te hebben in een restaurant aan de oevers van de Saône, bezoeken zij het château van Cormatin.

Ter herinnering aan dit bezoek planten de twee staatslieden een eik in de tuinen van het kasteel. Deze eik staat nog steeds in de tuin van het château. Klik hier voor een filmpje van dit bezoek.


Bezoek aan château de Cormatin

Als je het château bezoekt, kun je verschillende vertrekken bezichtigen. Met een rondleiding door een gids zie je een groter deel van het château. van het château. De gids spreekt Frans, maar er is een Nederlandse uitleg op papier.
Bezoek aan park en château met rondleiding is een ‘visite complète’ of ‘visite guidée‘.

Je kunt ook alleen de tuinen bezoeken, tot half één kun je de tuinen van het château gratis bezoeken.
Geef bij het kopen van toegangsbewijzen duidelijk aan als je alleen de tuinen wilt bezoeken, visite partielle. Je kunt dan zelf ook enkele vertrekken van het château bekijken. 

openingstijden

Het kasteel is dagelijks geopend, ook op zon- en feestdagen, van begin april tot begin november.

Voor meer informatie ga je naar de website van het château

bronnen

Le Guide des Chateaux de France; Françoise Vignier
Connaissance des arts no 58
https://châteaudecormatin.com
www.gallica.fr
www.wikipedia.fr

château Cormatin
huis in bourgogne

Huis huren?

Geïnteresseerd in een vakantiehuis in deze omgeving?